Gaziantep’te Bakırdan DüşŸler

bakir.jpgA. Selçuk TURAN Bakır; Gaziantep€™te hüner sahibi ustaların çekiçleriyle  sanata dönüşŸtüğŸü ender yerlerden biridir. Yıllar boyunca sofraları şŸenlendiren bakır kaplar, çeşŸmelerden su taşŸıyan satıllar, su içilen taslar, yemek pişŸirilen kazanlar Gaziantepli bakır ustalarının ellerinden günümüze bir sanat olarak gelmişŸtir. Günümüzde varlığŸını sürdürmeye çalışŸan bir el sanatlarından biridir            GördüğŸü ilgiden dolayı Gaziantep€™te bakırcılık sürekli gelişŸmişŸ, gelişŸme ile beraber değŸişŸimi de yaşŸamışŸtır.             Gaziantep bakır işŸleme sanatının tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Bakırcılıkla uğŸraşŸanlar bakır işŸlemeciğŸinin insanlık tarihi kadar eski olduğŸundan bahsederler. Yıllarca bakır günlük kullanımdaki eşŸyalar olarak yerini almışŸtır.            Bakır eşŸyaların ham maddesini bakır ve pirinç diye adlandırılan, bakır ve çinkonun karışŸımından elde edilen madde oluşŸturur.            Gaziantep€™te bakır işŸlemeciliğŸinin en büyük özelliğŸi tek parçadan yapılır. Bakırla yapılan eşŸyalarda kesinlikle lehim ve buna benzer metalleri birleşŸtirici maddeler kullanılmaz. Yapılan işŸ bütün olarak ele alınır bu sebepten lehimli bakırlar gibi kopma riski yoktur. Bu sebepler  lehimli yada ulamalı bakırlara göre daha fazla dayanıklı ve sağŸlam olmaktadırlar.            Bakırdan eşŸyalar €œçakma€ €œçizme€ denilen basit yöntemlerle işŸlenirler. Ancak Gaziantep bakır ustalarının gelişŸtirdiğŸi sadece Gaziantep€™te kullanılan bir yöntem daha vardır. Bu yöntem çekiç ve çelik bir kalemle yapılır. Bu yöntemin Gaziantepli bakır ustaları tarafından gelişŸtirilmesinin sebebi bakır eşŸyaların tek parça olmasında kaynaklanmaktadır. Bu yöntem diğŸer yöntemlere göre daha zahmetlidir. Bazen küçük bir levhanın işŸlemesi haftalarca sürmektedir. Ancak bu yöntemle işŸlenen bakır erbabı tarafından büyük ilgi görmekte, özellikle turistler tarafından alınmaktadır.Gaziantep€™te ki bu yöntemden dolayı, bakır ustaları özel siparişŸ üzerine çalışŸmaktadır. SiparişŸler günler öncesinden verilir emeğŸin, alın terinin karışŸtığŸı çok güzel eserler ortaya çıkar.            Gaziantepli bakır ustaları günlük yaşŸamda eşŸyalara olan talep azaldığŸından dolayı çalışŸmalarını daha çok bakırdan yapılmışŸ süs eşŸyalarına yönlendirmişŸlerdir. Bakırı günlük yaşŸamda daha çok eski alışŸkanlıklarını devam ettiren yaşŸlı kuşŸak kullanmaktadır.            Gaziantep€™te yapılan bakır vazo, sini, maşŸrapa, nostaljik mekanlar oluşŸturmak isteyen, işŸyeri ve özel zevk sahibi kişŸilerin ilk tercihi oluyor.             Bakır üzerine işŸlenen motiflerde sonsuzluğŸu simgeleyen motifler kullanılmışŸtır. ÇişŸitli geometrik şŸekillerle tarih boyunca Bakır ustaları bakırın üzerine dünya görüşŸlerini hayat felsefelerini işŸlemişŸlerdir.            Bakır üzerine bir ustanın işŸlediğŸi motif taklit edilebilir, ona benzer bir motif çalışŸılabilir ancak bir ustanın çalışŸtığŸı motifin aynısının başŸka bir eşŸyaya aynı şŸekilde işŸlenmesi imkansızdır.  Yapılan motifler aynı gibi görünse de sadece benzeridir. Her ustanın çekici tutma, kalemi kullanma, refleksi farklıdır. Bu sebeple Gaziantepli bir bakır ustasının yapmışŸ olduğŸu eserler kendine ait özelliğŸi ile dünyada sadece bir örnek olarak alıcısında bulunur. Bu yüzden her Gaziantepli bakır ustasının elinden çıkan eser orijinaldir.            Gaziantep€™te İşŸlenen Bazı bakır ÜrünleriSahan: Düz yemek tabağŸı.Tas: Artan, su, şŸerbet gibi meşŸrubat içmeye yarayan kap.Kazan: Yemek pişŸirmeye yarayan kap.Masere Kazanı:Üzüm, dut gibi ürünlerin şŸirelerinden pekmez yapmaya yarayan büyük ve genişŸçe kap.TeşŸt: Hamur yoğŸurmada, çamaşŸır yıkamada kullanılan leğŸen.Tarak Kabı: Sabun tarak kese koymaya yarayan banyo ve hamamlarda kullanılan kap.Kil leğŸeni:Kadınları saçlarını  yıkarken kullandıkları kilin yoğŸrulduğŸu kap.Sefer Tası:Yemek koyma yemek taşŸımaya yarayan kap.MaşŸrapa: Su ayran konulan kap.Satıl: ÇişŸmeden su taşŸınılan kap.PaşŸa Mangalı: Eskiden ısınmada kullanılan bir gerek.İbrik: El, Yüz, ayak yıkamak, abdest almak için kullanılan kap.Cezve: kahve pişŸirmede kullanılan kap.Vazo: Küçüklerinin içerisine çiçek konulan büyükleri aksesuar olarak kullanılan kap.Semaver: ö‡ay pişŸirmede kullanılan kapSini (Tepsi):üzerinde yemek yenilen düz kap            Bakırın günlük yaşŸamda kullanıldığŸı zamanlarda bakır ustalarının yanlarında çırakları el altıları eksik olmazdı. şžimdilerde bakırcılar çarşŸısında bakır işŸlemeciliğŸini öğŸrenmeye çalışŸan çıraklar yok denecek kadar azalmışŸ. Buda bakır işŸleme sanatının zamanla yok olmasına sebep olacaktır. Bakır işŸleme sanatının devamı bakıra ilginin yükseltilmesi ile devam edecektir. Bu amaçla bakır ürünlerinin tanıtımı iyi yapılmalıdır.

Sizi bakırın sanata, alın terine, emeğŸe, ekmeğŸe dönüşŸtüğŸü Gaziantep Bakırcılar ö‡arşŸısı€™nda bir gezintiye çıkartmak istiyorum. Bakır sanatının son icracılardan biri olan Ahmet Duymaz ustanın çekiçleri eşŸliğŸinde.

GüneşŸ ağŸartınca şŸehrin gece karası yüzünü, ezanlar sessizliğŸi uykusunda uyandırınca, kepenkler açılır bakırcılar çarşŸısında birer birer. Bir koronun ahenkli ritmi ile şŸarkısını çalar bakır sanatçıları. Vurulan her çekiç bir nota gibi sanatın bestesini yapar. Ve bakır sanatçıları bakırın yüreğŸine kazırlar , içlerindeki umudu sevgiyi, aşŸkı, tutkuyu,  sonsuzluğŸu, yalnızlığŸı…

                        Bakırı çocukluğŸumdan kalma bir anı ile hatırlarım, ona olan vefasızlığŸımızı, ona olan ilk ihanetimizi o zaman gördüm. Köyümüze Çirciler gelirdi, eskiler alırlardı.  Getirdikleri  plastik,alüminyum kapları evdeki naylon alüminyum, ve bakır eskileri ile değŸişŸtirirlerdi. Annem ninemin bakır kaplarında birini satarak bir alüminyum tencere satın aldı.O akşŸam annemle ninem bakır yüzünde tartışŸtı. Ninem bir gün çekip gitti sonsuzluğŸun bir yerine. Ondan sonra bir baktım annem evdeki bakırları toplatıp kalaycıya gönderdi…            Tak.tık,tık…            Bakır kaplar artık yerlerini çeliklere, alüminyumlar, plastiklere, camlara bıraktılar. Bu yüzden bakırcılıkta günlük kullanımdan çıkıp evleri işŸ yerlerini süslemek için bir aksesuvar eşŸyasın dönüşŸtü. Buda bakırdan ekmek yiyenlerin azalmasına başŸka işŸlere yönelmesine sebep oldu. Bakırcılara artık öyle çırak, el altıda pek gelmiyor.            Tik, tik, tık..

                        Bakırı sanata dönüşŸtürmede bir ekol olan Gaziantep€™de yıllarını bakır işŸlemeciliğŸine vermişŸ Ahmet Duymaz ustanın tezgahına konuk olacağŸız.

            Bakır sanatçılığŸı sabır isteyen bir işŸtir. Günlerce aylarca bir eser için uğŸraşŸılır. ֖nce işŸlenecek motif belirlenir. Sonra şŸekil kaba hatları ile işŸlenecek yüzeye çizilir. Arkasından çekiçler bir sazın mızrabı gibi gidip gelerek bakırın  üzerine, anlatılmaz bir müzik tadı eşŸliğŸinde ruhun derinliğŸine sindirilebilecek eserler ortaya çıkartır. Aylarca motifi bakırın üzerine işŸlemeye uğŸraşŸan bakır sanatçılarının bazen o motif içinde boğŸulup gittikleri görülür. O motif onları çıldırtacak duruma getirir.

            Bakırcılıkla uğŸraşŸanlar; sanatlarının ilgi görmemesinden dolayı    para kazanmak için sanatsallıktan uzaklaşŸan eserler ortaya koymaya başŸlamışŸlardır. Burada Ahmet ustanın dediğŸi önemli bir şŸey var,belki de endişŸesi. €œBakırcılık sanatı hiçbir zaman ölmez, bizim gibi birkaç idealist deli çıkar bu sanatı devam ettirir ama korktuğŸum sanatın yozlaşŸmasıdır.€ Dilerim Ahmet usta bu konuda haklı çıkmaz.            Sanat eserlerini yaparken değŸindiğŸi bir nokta da Ahmet ustanın ilgin瀜ö–nceden yapılmışŸ bir eserin bir benzerini yapmak çok kolaydır ancak bunu her şŸeyi ile taklit etmek çok zordur€ der.             Bu günkü bakırcıların eserlerinde geçmişŸten kalma İslami  eserlerin büyük rol oynadığŸı görülür. ֖zellikle Osmanlı ve Selçuklu bakır ustalarının eserleri benzerleri ile karşŸımıza çıkar. ևağŸımız bakır ustalarının kendilerine ait eserler verememesinin en büyük sebebi belki de istenilen ölçüde bakırın rağŸbet görmemesidir.            Ahmet usta yaptığŸı sanatla sadece bir eser ortaya, koymuyor,para kazanmıyor aslında. O her çekiç indirişŸinde bir felsefi düşŸüncenin içinde buluyor kendisini. Eserleri ile, motifleri ile yaklaşŸtığŸını söylüyor Allah€™a. Ve bir sanatçının Allah€™ı bulmamasına şŸaşŸırıyor.             Bu, çocukları için özel olarak yaptığŸını söylediğŸi bir eserde işŸlenmişŸ  hadis olarak çıkıyor karşŸıma. Bazen bir tepsinin üzerine işŸledi motiflerde sonsuzluğŸu yakalıyor. En ilginci de sanatını şŸiirleşŸtirdiğŸi kartvizitin de göze çarpıyor.            Evrenin Kutsiyesi            Tanrının eseri            KutsallığŸı yaratmak            Sanatkarın eseri            Bir sanatçını kartvizitinde bu olmasa şŸaşŸardım zaten.            GüneşŸ yavaşŸ yavaşŸ çekilirken şŸehrin sokaklarından, bırakırken şŸehri karanlıklara, bakırcılar çarşŸısında kepenkler yavaşŸ yavaşŸ kapanır. Ve susar çekiç sesleri ve susar yılarca süren bu şŸarkı. Bu günkü konser burada sona ermişŸtir artık. KapanmışŸ perdesi bu günkü ortaoyununun.            Yarın ustalar biraz daha azdır, çıraklar biraz daha çekingen. Bakırcılar çarşŸısının müdavimleri müşŸteriler biraz daha uzaklaşŸırlar bu müziğŸin atmosferinden.            Çıkar mı birkaç deli daha bu tılsımlı besteyi ileri ki zamanlara taşŸıyacak. Çıkar mı kendini bu sanata feda edecek birkaç babayiğŸit.             Ahmet usta çıraklığŸı kalfalığŸı bırakıp kendi dükkanında çalışŸmaya başŸlamışŸ. Evli barklı bir usta olmuşŸ. Birkaç yıl sonra yine öyle çalışŸırken,dokunurken çekiçler bakırın yüreğŸine, ensesinde bir tokatla irkilmişŸ. Tokatı vuran eski ustası. €œ YanlışŸ yapıyorsun!€ SusmuşŸ Ahmet usta yılarca. Kim bilir ondan sonra susacak çıkar mı bu sokakta? Bakırcıların yıllardır süren çekiç sesleri dileriz devam eder Gaziantep Bakırcılar ö‡arşŸısında.              

About author

BUNLARDA İLGİNİ ÇEKEBİLİR

1 Comment

  1. estetik cerrahi 13 Ağustos 2010 at 11:27

    yazınız çok güzel olmuş.devamını beklerim.

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *