Bir Demli Çay Alırmısınız?

cay.jpgTürk Milletinin en güzel yanlarından birisi de misafirperver olması. Misafirliklerinde göstergesi ikram edilen sıcak bir bardak çaydır. Nerede olursanız olun ister eve isterseniz iş yerine gidin çayınız hazırıdır.
Ülkemizde her yöreye özgü bir çay içme tarzı vardır. Eğer iyi bir gezginseniz yörelere göre farklı çay içilme şekillerini görürsünüz. Sizlere çeşitli bölgelerde yaşadığım ve gördüğüm çay içme tekniklerini aktarmak isterim. Bazen vay be dediğiniz olacak.

 

DOĞUDA KITLAMA ÇAY
Erzurum’dan doğusuna gittiğiniz zaman çaylar açık ve kaşıksız gelir. Bildiğiniz manada çaya şeker katılmadığı için kaşığa da gerek yoktur. Bu durum bilmeyenlere ilginç gelecektir.
Erzurum yönüne gittiğimiz dede bize ilginç gelmişti. Büyük bir mağazaya girip şeker var mı diye sormuştum. Mağaza sahibi “şeker kalmadı” dedi. Reyonlar arasında dolaşırken çuvallarla toz şekerin olduğunu gördüm. Adam benimle dalgamı geçiyor diye birazda kızdım. Tekrar görevlinin yanına gittiğimde “ Bey efendi siz bana şeker yok dediniz ama reyonda çuval dolusu şeker var” dedim. Adam güldü. “O şeker değil o toz, burada şeker diye kıtlamaya denir” dedi
İlk defa kıtlamayı burada duymuştum. Erzurum, Kars, Ardahan, Ağrı gibi illerimizde çay kıtlama şekerle içilir. Kars şeker fabrikasında üretilen büyük ve sert şekerlerlere verilen isimdir. Sert ve büyük şekerler ya özel şeker makası ile ya elle yâda ısırılarak yani kıtlatılarak küçük küçük kesilirler. Kesilen bu şekerler el ile dilin altına konulur. Çay içildikçe şeker çaya tadını verir. Küçük bir parça ile yöre insanı üç-dört bardak çay içebilir. Acemisi ise bir bardakla dört beş parça şeker tüketebilir. Bu manada şeker tüketimi kıtlama çayda azdır.
Ancak uzmanlar kıtlama çayın yemek borusu kanseri yaptığını belirtiyorlar. Bu konuya da dikkat etmek gerekiyor.
Doğu bölgesinde havaların soğuk olması sebebi ile çay çok içiliyor. Bir kişi bir seferinde on bardak çayı rahatlıkla içebilir. Bundaki sır ise bardaklar küçük çaylar açık olmasından kaynaklanıyor.
Eğer misafirlikte iseniz siz yeter demedikçe çayınız sürekli doldurulur. Yeter dediğiniz zaman ekstradan bir çay daha getirilir. Bu çayın adı “cırıldım” yani zor çayıdır. Bu çayı da ev sahibinin hatırına içmek zorundasınızdır. Tavsiyemiz çok çay içme merakınız yoksa son içeceğiniz çaydan önce teşekkür edin. Arkasından son çayınız “cırıldım” mutlaka gelecektir.
Doğu illerimizde ağaç bulmak özelikle zordur. Tezekle ısınır halk genelde. Bu sebeple özelikle Erzurum’da üretilen çay semaverleri az çalı çırpı ile her yerde kolayca çayı ısıtacak cinsten yapılmıştır.
Altından ateşlenen ortasına çalı çırpı konulan su yeri şişmanca bir semaverdir. Musluklu olması çayı kolay dolmasına sebep olur. Dem yeri ayrıdır oda demlendikten sonra alevi azalmış semaverin üzerine bırakılır. Çayır biçme mevsimi de doğuya giderseniz yol kenarlarında yanan semaverleri görürsünüz.


GÜNEYDE KAÇAK ÇAY

Ülkemizin güneyine gittiğinizde ise çayları içme şekilleri ve tatları biraz daha değişir. Gaziantep, Kahramanmaraş, Mardin, Diyarbakır, Siirt, Batman gibi bölgelerde kaçak çay içilir. Türk çayı olarak adlandırılan Karadeniz’in güzel çayı bu bölgede içilmez. Daha çok kaçak yollarla yurda sokulan Irak, Suriye ve uzak doğu ülkelerinden getirilen adına kaçak çay denilen çay içilir.

Türk çayına göre tadı biraz daha acı, rengi biraz daha koyudur. Batıdan gelenler genelde bu çayı içemezler. Ama kahvehanelerde evlerde kolay kolay Türk çayı bulmak zordur. Bölge insanı da kaçak çayın tadına alıştıkları için Türk çayını içemezler.

Bölgede çaylar genelde diğer bölgelere göre daha büyü bardaklarda içilir.

 

TOKAT’TA DUDAK PAYINA DİKKAT


Gözlemlediğim bir olayda tokat bölgesindedir. Ağzı geniş bardaklarda içilir çay genelde. Bardaklar küçük olmasına rağmen mutlaka bardağın üzerinde dudak payı olarak adlandırılan bir boşluk bırakılmalıdır. Eğer dudak payı bırakmazsanız kızarlar. Eğer dudak payını çok bırakırsanız bu seferde dudağımız çok mu büyük diye kızarlar. Buralarda usulü bilmezseniz çayın başına geçmeyin.


RİZE’DE ÇAYIN İYİSİNİ BULMAK ZOR

Çayın ülkemizde ki merkezi Rize’dir. Rizeliler bazıları çayı evlerinde hazırlarlar. Bazıları da torpilini bulup fabrikadan özel çay alırlar. Onların en çok şikâyet ettiği Rize bölgesinde iç piyasaya iyi çayın sürülmemesi. Yolunuz Rize’ye düşerse Botanik bahçesinde taze demlenmiş bir çay içmeniz Rize’yi seyrederek. Burada kalabalık günlerde giderseniz çay sırasında sabırlı olacaksınız. İyice demlenmeyen çay vermiyorlar. Kalabalık guruplara demlik çayı veriliyor. Tavsiyemiz yağmura dikkat ediniz.  Çamlı bölmeden masa kapmaya bakınız. Hava iyi gibi görünse de birkaç dakika da yağmur yağabilir. Botanik parkından yâda Çamlıhemşin’den dönerken Çay kur’un satış noktasından hediyelik çay alabilirisiniz.
Şimdilerde gençler çay tadını bilmiyorlar. Sallıyorlar sıcak suya poşeti oluyor al sana çay. Kim bilir diğer bölgelerimizde hangi tarz çay içilir, adedi üslubu nedir araştırmak lazım. Ama çay diyerek geçmemek gerektiği aşikâr. Ne diyelim çay içecek dostunuz bul olsun.

About author

BUNLARDA İLGİNİ ÇEKEBİLİR

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *